Skip to content
Home arrow Vorige tentoonstellingen arrow Bericht aan de bevolking
Bericht aan de bevolking
Bericht aan de bevolking  De Joodse geschiedenis op affiches
Van 18 juni t/m 3 oktober 2010 toont het Joods Museum van België zijn verzameling affiches aan het publiek. Die tentoonstelling omvat ruim 250  documenten van  een enige verzameling waarvan de oudste exemplaren ons terugvoeren naar de « Belle Epoque ». Het thematisch parcours geeft inzicht in de diversiteit der debatten die werden gevoerd in elk  tijdvak.  Zahava Seewald  en Daniel Dratwa, tentoonstellingscommissarissen, nodigen  ons uit voor een bezoek.

Welk belang heeft de verzameling affiches van het Joods Museum  van België?
Het gaat om de enige - en unieke – verzameling van door de Joodse gemeenschap van België gemaakte affiches. Ze geeft een interne visie op de debatten binnen en de diversiteit vàn die gemeenschap. Alle affiches  in de Belgische openbare instellingen verschaffen een externe visie op de joodse gemeenschap. Op die affiches zijn de Joden subjecten van de Geschiedenis : de Oostenrijke edicten en die uit de tijd van Napoleon, de antisemitische maatregelen van de nazi’s  van 1940 tot 1942, enz. 

Hoe bent u op het idee gekomen van deze tentoonstelling ?
In de zeventiger jaren waren wij overtuigd van het belang van de affiche als “spiegel van de Geschiedenis”, naar de bekende uitdrukking van Max Gallo.
Vanaf de oprichting van de vzw Pro Museo Judaico zijn wij gestart met het verzamelen van die documenten van de joodse gemeenschappen in België en in het buitenland. Sylvain Brachfeld heeft ons een schenking gedaan van de affiches die hij in de zestiger en zeventiger jaren had verzameld in Antwerpen en nadien overgemaakt aan het Nationaal Centrum voor Hogere Joodse Studies.  Wij hebben ook systematisch de joodse organisaties bezocht om er affiches uit hun archief te halen en tenslotte hebben wij ook een hele reeks giften gekregen.

Welke affiches werden als eerste verspreid in de joodse gemeenschap? Wat gaf er aanleiding tot het drukken ervan?
Voor zover ons bekend bevinden de oudste affiches , die nog van voor 1920 dateren, zich in buitenlandse opslag.Ze zijn verzameld in  de YIVO en het Centraal Sionistisch Archief te Jeruzalem. Wat ons betreft, dateert de oudste affiche uit 1924. Ze kondigt het eerste wereldcongres van de Joodse studenten in Antwerpen aan. Een belangijke opmerking: er werden slechts weinig affiches gedrukt v’’oor 1920. Ze behandelen politieke, culturele en sociale onderwerpen. Tot dan was het drukken van affiches in de joodse gemeenschap van België uitzonderlijk omdat de nodige financiele middelen ontbraken en dat medium stukken van mensen kost voor een kleine gemeenschap die in het begin van de 20e eeuw nog maar 10.000 à 12.000 personen telde.

Hoe evolueren de affiches door de jaren heen?
Na de eerste wereldoorlog onthaalt België een groot aantal Joden uit Oost-Europa. Die inwijkelingen komen uit gemeenschappen waar er massaal gebruik wordt gemaakt van affiches, zowel voor problemen in verband met hygiëne en openbare gezondheid als o.m. voor politieke, economische, electorale of sociale debatten. Zij brengen de gebruiken van hun land van oorsprong mee en dus ook het gebruik  van affiches. Het valt op hoezeer de affiches die zij maken in de verschillende onthaallanden op elkaar lijken. Het zijn dezelfde onderwerpen, zowel in Warschau, Brussel en Londen als in Buenos Aires. Toch moet er een nuance worden aangebracht: in Warschau plakt men duizenden affiches aan in de straten omdat de joodse bevolking er veel talrijker is dan in Brussel of Antwerpen.

Tijdens het interbellum zijn de affiches dikwijls tweetalig: in het Yiddish en het Frans of het Nederlands. Na de Shoah komt een groot gedeelte van het yiddishpubliek om in de nazikampen. Daarom zijn  de affiches ééntalig in de vijftiger jaren, behalve  in de Antwerpse orthodoxe kringen waar het Hebreeuws en het Yiddish strijden om de eerste plaats.Vanaf dan wordt het grafisch aspect steeds beter verzorgd en in  1938  wordt er zelfs een beroep gedaan op een internationaal vermaard israëlisch graficus om de affiche van de Europese Maccabiaden te ontwerpen.
Heden ten dage verdwijnt de affiche als medium in gevolge de con- currentie van de nieuwe informatietechnologiën zoals de electronische briefwisseling en Internet die sneller en goedkoper zijn.

Op het einde van de 19e  en in het begin van de 20e eeuw deed men een beroep op getalenteerde kunstenaars die affiches van een uitzonderljke kwaliteit hebben getekend. Bestaan er affiches met een zelfde artistieke kwaliteit in de joodse gemeenschap? Waarom ?
Voor de eerste wereldoorlog is de vervaardiging van affiches een terrein dat voorbehouden is aan de burgerelite vanwege de hoge kosten die daarmee gemoeid zijn. Een aantal joodse industriëlen laten affiches maken voor de behoeften van hun bedrijf. De familie Bernheim bvb. geeft zelf een affiche uit in 1904 ter gelegenheid van de inhuldiging van de Innovation. Benedictus & Pinkhof vervaardigen een reclameaffiche voor de Primus inter Pares-sigaren en kunstenaar Adolphe Crespin tekent een commerciële affiche rond de beroepsactiviteit van chemicus Robert Goldschmidt.

Wat was de gouden tijd van de affiches in de joodse gemeenschap?
Wanneer men rekening houdt met het aantal affiches dat werd vervaardigd binnen een gegeven tijdvak, dan zijn  de jaren na de economische crisis van 1929 jaren van hoogtij vanwege  het aantal en de verscheidenheid van de bijeengebrachte documenten. In de dertiger jaren geven een aantal factoren aanleiding tot een  bruisende politieke en culturele activiteit: de internationale politieke problemen, de opkomst van het nazisme, de zionistische kwestie, de pogroms in  Palestina, de stichting van Birobidjan…Een en ander leidt tot levendige debatten en het ontstaan van diverse politieke bewegingen binnen de joodse gemeenschap. Voorts zoeken de inwijkelingen na hun vestiging in België ontspanning met producties uit hun land van oorsprong in de oorspronkelijke taal. Zij organiseren dus heel wat sociale en culturele activiteiten.
Wanneer men echter de esthetische kwaliteit van de affiches beschouwt, is de periode 1970-1990 een gouden tijd. Er wordt immers veel aandacht besteed aan de manier waarop het publiek geïnformeerd wordt en het aantal documenten is zeer groot. Afgezien van sport en cultuur betreffen de activiteiten in die periode de steun aan Israël en de gedachtenis van  de Shoah.

Hoe heeft de affichecultuur zich ontwikkeld tijdens de laatste decennia ?
De laatste jaren publiceren alleen de grote organisaties nog affiches die dikwijls worden verwezenlijkt door grafici met wie ze een lange samenwerking in stand houden. Voor die instellingen worden de affiches gezien als een pluspunt en zelfs als een erkenning. Maar heel wat organisaties publiceren ook minderwaardige, op de computer vervaardigde affiches.

Die affiches werden maar zelden aangeplakt in de straten, niet eens  in bepaalde wijken van Brussel en Antwerpen. Waarom?
Eén enkel soort affiches werd systematisch en massaal aangeplakt: de affiches met antisemitische propaganda en de anti-joodse wetten in het door de nazi’s bezette België.Naar aanleiding van de belangrijke politieke thema’s waarvoor de joodse gemeenschap de laatste vijftig jaar strijd heeft geleverd, werden er rond drie evenementen affiches aangeplakt in de straten : het verzet tegen de  nieuwe golf van antisemitische daden door nazigroeperingen in 1960, de steun aan de Joden in de Sovjetunie in het begin van de zeventiger jaren en de steun  aan Israël tijdens de Kippoeroorlog in 1973. Tijdens de zaak van het Karmelklooster in Auschwitz in de tachtiger jaren hebben enkele activisten het initiatief genomen om een aantal  affiches aan te plakken in sommige Brusselse wijken maar die actie was eerder beperkt.Het Joods Museum van België verspreidt regelmatig zijn affiches via diffusiefirma’s. Binnen de joodse gemeenschap is er echter een  zeker streven naar discretie, hetgeen paradoxaal is voor affiches. De organisatoren gaan er wellicht van uit dat het grote publiek geen belangstelling heeft voor hun activiteiten.


Hoe is de tentoonstelling opgebouwd?
Vanwege het groot aantal affiches en de ruimte waarover wij beschikken stellen wij slechts circa 250 documenten ten toon maar die wel representatief zijn voor de hele verzameling. Het parcours weerspiegelt de bruisende culturele activiteit van de joodse gemeenschap, o.m. de talloze conferenties, toneelstukken en tentoonstellingen. Het belicht ook het belang van thema’s als de gedachtenis van de Shoah en de strijd tegen de nieuwe opkomst van het fascisme en ook de centrale plaats die Israël inneemt.In elke afdeling hebben wij vooral aandacht besteed aan de diversiteit van de evenementen en de verenigingen. Wij hebben ook het advies ingewonnen van een graficus om die selectie door te voeren.
 

Adres

Joods Museum van België
Minimenstraat, 21
1000 Brussel
02 512 19 63